SNART - TORA - OPNUN

TORA-poster-web


Einkasýning - Opnun - Velkomin

Blessađur veri bloggheimur. Hér hef ég ekki veriđ í nokkur ár en ćtla mér nú ađ blogga um einkasýningu mína í Listaháskóla Íslands.

Ţetta er stutt blogg: Veriđ öll velkomin á opnun sýningar minnar kl. 5 - 7 fimmtudaginn 26. október nćstkomandi.

 

SNART einkasýning Tora Victoria Stiefel 


Icesave samningarnir komnir á netiđ

Jćja hér gefur ađ líta samningana um endurgreiđslu á Icesaveskuldum Íslendinga.

http://icesave3.wordpress.com


Sáttmáli

Ef ţiđ viljiđ ráđa - mćtiđ ţá á kjörstađ á morgun.

Stjórnarskrá = Samfélagssátt-máli

Ţór L. Siefel/Tora Victoria

#9827


Ađ tryggja ţađ ađ fariđ sé eftir Stjórnarskránni.

Hér er hlekkur á heimildarmynd eftir Aaron Russo sem fjallar um ţađ hvort stjórnarskrárbrot hafi veriđ framiđ í Bandaríkjum Norđur Ameríku. Ţessi mynd er tćpir tveir tímar og varpar fram ţeirri spurningu hvort ađ ekki sé alltaf fariđ eftir ţví sem stendur í stjórnarskrá BNA. Ég vil vekja athygli á ţessari mynd núna ţegar viđ íslendingar erum ađ fara ađ kjósa til stjórnlagaţings. Stjórnarskráin er grunnlög og ţví er ákaflega mikilvćgt ađ fólkiđ átti sig á mikilvćgi ţess sem veriđ er ađ kjósa um.

Ég hef lagt á ţađ áherslu í mínum frambođsmálflutningi ađ setja ţurfi inn skýrt ákvćđi í stjórnarskránna um hvađ gera skuli ţegar grunur leikur á stjórnarskrárbroti. Ţađ skiptir engu máli hversu réttlát, vel orđuđ og göfug stjórnarskrá er, ef ekki er í henni ákvćđi sem tekur á ţví ţegar grunur leikur á stjórnarskrárbroti. Ţađ ţarf ađ vera niđursett fyrirfram ákveđiđ ferli sem fer af stađ og tekur á stjórnarskrárbrotum eđa grun um slíkt.

Í Bandaríkjunum er ţađ hćstiréttur sem kveđur á um ţađ hvort stjórnarskráin er brotin. Í Ţýskalandi er sérstakur stjórnlagadómstóll sem tekur á ţessum málum.

Í mínum tillögum legg ég til ađ kallađ verđi til ţjóđaratkvćđagreiđslu um ţađ ţegar grunur leikur á um stjórnarskrárbrot. Ég vil sjá ađ einn tíundi hluti kosningarbćrra íslendinga, forseti lýđveldisins, helmingur alţingismanna og helmingur hćstaréttar geti kallađ til ţjóđaratkvćđagreiđslu ţegar grunur leikur á stjórnarskrárbroti og lagt máliđ ţannig í dóm ţjóđarinnar.

Ég held ađ slíkt ákvćđi myndi best tryggja ţađ ađ stjórnarskráin vćri virk og ađ réttlćti vćri fylgt í úrskurđi um brot á stjórnarskránni.

 

Lifiđ heil – lifi lýđrćđiđ

Ţór L. Stiefel

Frambjóđandi #9827


Ekki gera ekki neitt!

Mig langar ađ vekja athygli á áhugaverđum síđum er fjalla um kosningarnar til Stjórnlagaţings.

Fyrsta ađ nefna er síđan Kjóstu sem haldiđ er úti af Hvatningarhópi frambjóđenda til Stjórnlagaţings.

Síđan vil ég vekja athygli á Svipunni. Ţađ var Svipan sem reiđ á vađiđ međ ađ kynna frambjóđendur og ţar er allt unniđ í sjálfbođavinnu - alveg frábćrt framtak!

Einnig er frábćrt einstaklingsframtak ađ finna á síđunni Stjórnlagaţing 2010. Ótrúlega flott síđa og vel unnin. Á henni er gott ađ átta sig á frambjóđendum og rađa ţeim á allavega hátt, eftir titlum, póstnúmerum, aldri o.s.frv.

DV.is hefur einnig haldiđ úti góđri síđu um frambjóđendur. Á henni er hćgt er gera einfalt próf til ađ finna ţá sem líklegir eru til ađ standa ţér nćrri sem kjósanda. Endilega kíkiđ á.

Á kosningarvef Dóms- og Mannréttindaráđuneytisins er ađ finna allt ţađ kynningarefni sem kynningarbćklingurinn hefur ađ geyma. Ţar er einnig hćgt ađ setja upp lista yfir frambjóđendur og prenta út til ađ taka međ sér á kjörstađ.

Ruv.is hefur sett inn viđtöl viđ alla frambjóđendur á sína síđu. Ţar er nú hćgt, í rólegheitum, ađ finna frambjóđendur og heyra ţá svara ţví hvort breyta eigi Stjórnarskránni, hverju ţá helst og af hverju ţeir bjóđi sig fram.

Mbl.is hefur einnig sett upp síđu sem fjallar um Stjórnlagaţingiđ. Ţar er hćgt ađ nálgast ađsendar greinar frá frambjóđendum, ýmsar fréttir og fréttaskýringar sem fjalla um ţessar merkilegu kosningar.

Ađ lokum vil ég hvetja alla til ađ kynna sér vel frambjóđendur og mćta á kjörstađ. Ţessar kosningar eru svar stjórnvalda viđ ţeim mótmćlum sem átt hafa sér stađ í ţjóđfélaginu í kjölfar hrunsins. Ef ađ viđ ekki fjölmennum á kjörstađ eru ţađ skilabođ til stjórnvalda um ađ fólkinu sé sama um hvađ verđur. Viđ heimtuđum breytingar. Viđ fengum Stjórnlagaţing. Breyting á stjórnarháttum, aukiđ lýđrćđi og gegnsći hefst međ breytingum á sjálfri Stjórnarskránni. Ef ađ viđ gerum ekki neitt gerist ekki neitt. 

Mćtum öll á kjörstađ og látum í okkur heyra!

Međ von um farsćlt og gott Stjórnlagaţing.

Ţór L. Stiefel/Tora Victoria #9827


Ţarf ađ breyta stjórnarskrá lýđveldisins núna?

Loksins ćtlar ríkisfjölmiđillinn ađ taka sig á og gefa frambjóđendum til stjórnlagaţings kost á ađ kynna sig fyrir hlustendum. Rás 1 ćtlar ađ ráđast í ţađ ađ gefa öllum frambjóđendunum kost á ađ svara fjórum spurningum og kynna sig og áherslur sínar í heilar fimm mínútur. Betra seint en aldrei segi ég. En líkurnar á ţví ađ hlustendur nái öllum frambjóđendum eru hverfandi og ćtla ég ţví ađ birta svör mín hér viđ spurningunum sem ríkisútvarpiđ hefur sent frambjóđendum - ţau koma hér:

 

Ţarf ađ breyta stjórnarskrá lýđveldisins núna?

            Já. Ţađ hefur stađiđ til alla tíđ frá ţví ađ ţessi ţjóđ öđlađist sjálfstćđi og fékk eigin stjórnarskrá ađ fara í allsherjar endurskođun á stjórnarskránni. Nú ţegar ţjóđin hefur gengiđ í gegnum hremmingar og allsherjar skipbrot er tími til kominn ađ endurskođa stjórnkerfiđ frá grunni. Ţađ varđ hér samfélagsrof, sem ég vil kalla. Gjá myndađist milli ríkra og fátćkra, milli stjórnkerfisins og ţjóđarinnar. Einkavćđing, sérstaklega auđlinda ţjóđarinnar, kallar á ţađ ađ skýrt sé kveđiđ á um tilhögum hlutanna. Firring stjórnmálanna undanfarin ár hrópar á ţađ ađ á fólkiđ sé hlustađ. Aukin ţátttaka almennings er algert lykilatriđi ef sátt á ađ nást og íslensk ţjóđ geti tekiđ til ađ byggja upp ađ nýju úr ţeim rústum sem ráđţrota hugmyndafrćđi undanfarinna ára og áratuga hefur leitt af sér. Grunnurinn ađ ţessu felst í stjórnarskrá lýđveldisins.

-        Hverju helst?

Sérstaklega ţarf ađ taka á auđlindum ţjóđarinnar og tryggja ţađ í stjórnarskrá ađ auđlindir ţjóđarinnar séu ćvarandi í sameign ţjóđarinnar. Einnig er algert lykilatriđi ađ auka lýđrćđiđ í landinu og koma á skipulagi sem tryggir aukna ţátttöku almennings í ákvarđanatökum um öll ţau mál er varđa heill og framtíđ ţjóđarinnar.

Einnig ţarf ađ koma inn ákvćđi í stjórnarskránna um hvađ gera skuli ef ađ grunur leikur á stjórnarskrárbroti. Ég legg til ađ helmingur Alţingismanna, helmingur hćstaréttar, forseti lýđveldisins og tíundi hluti kosningabćrra íslendinga geti kallađ eftir ţjóđaratkvćđagreiđslu ţegar grunur leikur á stjórnarskrárbroti og ţannig lagt máliđ í dóm ţjóđarinnar sjálfrar.

-        Ef ekki – af hverju ekki?

 Ţarf ekki ađ svara ţar sem ég vil breytingar.

Af hverju gefur ţú kost á ţér?

            Ég gef kost á mér vegna ţess ađ ég hef sterkar skođanir á ţví hvernig samfélagiđ getur orđiđ betra, réttlátara og langlífara til framtíđar. Ég gef kost á mér vegna ţess ađ ég vil ađ á stjórnlagaţingi sé breiđur hópur íslendinga er endurspegli ţjóđina í öllum sínum fjölbreytileik. Ég gef kost á mér vegna ţess ađ ég hef ekki áđur veriđ í stjórnmálum og hef aldrei sett stefnuna á ţađ ađ stjórna öđrum. Ég tel ađ á stjórnlagaţingi megi ekki  einungis vera langskólagengiđ fólk, á miđjum aldri međ ţekkingu á lögum, stjórnunarháttum, eđa sérfrćđingar hverju nafni sem ţeir nú nefnast. Á stjórnalagţingi, sem leggur til nýja stjórnarskrá fyrir lýđveldiđ, á ađ vera fjölbreitt flóra hins almenna íslendings – eđa ţađ fólk sem á ađ lifa eftir ţessari sömu stjórnarskrá.

 

Lifiđ heil!

Ţór Ludwig Stiefel/Tora Victoria # 9827

 


Ţýska stjórnarskráin framsćkin

Ég birti hér í leyfisleysi úrdrátt úr pistli af ruv.is um ţýsku stjórnarskrána. Ţađ eru tvö atriđi í henni sem ég vildi sérstaklega sjá ađ yrđu tekinn upp í nýrri íslenskri stjórnarskrá. Ţađ er fyrsta greinin sem kveđur á um ađ mannleg reisn njóti algerrar friđhelgi og ţađ sé skylda ríkisvaldsins ađ styrkja hana og vernda. Hitt mikilvćga atriđiđ, og ţađ sem ákallanlega vantar í íslensku stjórnarskrána, er ákvćđi sem tekur á ţví ţegar grunur leikur á stjórnarskrárbroti. Í ţýsku stjórnarskránni er tekiđ á ţessu međ sérstökum stjórnlagadómstól. Mín hugmynd gengur, hins vegar, út á ţađ ađ helmingur alţingismanna, helmingur hćstaréttar, forseti Íslands og einn tíundi atkvćđabćrra íslendinga geti fariđ fram á ţjóđaratkvćđagreiđslu ţegar grunur leikur á stjórnarskrárbroti og lagt máliđ ţannig í dóm ţjóđarinnar sjálfrar. En hér kemur pistillinn  ritađur af Ingólfi Bjarna Sigfússyni; pistilinn, sem fjallar einnig um bandarísku stjórnarskránna, má lesa í heild sinni hér: ruv.is

 

Ţýska stjórnarskráin framsćkin

Ţýskaland eftir seinni heimsstyrjöldina var rústir einar og viđ ţađ ađ klofna í tvennt. Vesturveldin buđu Ţjóđverjum á sínu yfirráđasvćđi stofnun nýs ţjóđríkis en ţýskir stjórnmálamenn höfnuđu ţví í fyrstu. Ţeir vildu hvorki stjórnarskrá, höfuđborg né ríkisstjórn, ţví slíkt myndi festa skiptingu landsins í sessi. En ţeir skiptu ađ lokum um skođun og í byrjun september 1948 settust 70 ţingmenn niđur í svokölluđu ţingráđi til ađ semja stjórnarskrár.

Fjarri opinberri umrćđu sátu ţingmennirnir, flestir eldri karlar og réđu ráđum sínum. Ofarlega í huga ţeirra var ađ lćra af sögunni, falli Weimar-lýđveldisins og hörmunga nasistatímans. Viđ ţetta bćttust áhrif hersetuveldanna, einkum Bandaríkjamanna. Ţjóđ sem ekki vildi stjórnarskrá fékk ţví grundvallarlög sem engin ţekkti, voru nánast samin í reykfylltum bakherbergjum og voru ćtluđ til bráđabirgđa. Viđ ţetta bćttist ađ bandamenn voru allt annađ en sáttir viđ útkomuna en skömmu fyrir miđnćtti 8. maí 1949 samţykktu 53 ţingmenn nýju grundvallarlögin. 12 voru á móti. Enginn klappađi. 60 árum síđar eru grundvallarlögin enn í gildi og í Ţýskalandi eru ţau lifandi hluti samfélagsumrćđunnar.

Stundum er talađ um stjórnarskrárţjóđernisstolt, perfassungs-patriotismus. En hvađ felst ţá í ţessum grundvallarlögum sem veldur ţví ađ ţau skipta Ţjóđverja svona miklu máli? Lykilsetningin er í margra augum 1. greinin. Mannleg reisn nýtur algerrar friđhelgi. Ríkisvaldinu ber skylda til ađ virđa hana og vernda. Segja má ađ lögin séu leidd út frá ţessum setningunum. Ţví í greinunum sem fylgja er ţetta útskýrt og útfćrt. Mannréttindi eru skilgreind sem grundvallarréttindi. Ţau sögđ friđhelg og óframseljanleg og grundvöllur mannlegs samfélags, friđar og réttlćtis í heiminum. Og til ađ festa ţetta rćkilega í sessi banna grundvallarlögin međ öllu ađ 1. greininni sé breytt.

Lögin eru fremur ítarleg. Alls 146 greinar sem ná yfir fjölda málaflokka. Ţar er međal annars fjallađ um grunnréttindi á borđ viđ jafnrétti, frelsi einstaklingsins, trú- og tjáningarfrelsi, vernd fjölskyldunnar og hjónabandsins og skilgreindur er réttur foreldra. Einnig er tćpt á fundafrelsi og tryggđ leynd símsamskipta og bréfasendinga. En einnig eru settar skorđur viđ valdi ríkisins og rammi um lagasetningu. Í grundvallarlögunum er einnig fariđ rćkilega í skiptingu valds sem er skiljanlegt í ljósi reynslunnar í Ţýskalandi. Sérstakur stjórnlagadómstóll tryggir ađ ný lög og stjórnvaldsathafnir standist grundvallarlögin. Kjörnefnd ţingsins velur helming dómaranna og sambandsráđiđ hinn helminginn. Ţeir eru settir til 12 ára og mega ekki vera kjörnir aftur. Völd ţeirra eru umtalsverđ. Ţeir geta fjallađ um lög og lagabálka. Fylgjast međ starfsemi stjórnmálaflokkanna og geta jafnvel bannađ ţá brjóti ţeir í bága viđ grundvallarlögin. Dómurinn fjallar um valdsviđ ríkis og sambandslanda og borgarar geta skotiđ ţangađ málum, svo fátt eitt sé nefnt.

 

 


Ekki Stjórnarskránni ađ kenna

Ég verđ ađeins ađ tjá mig um ţá gagnrýni sem komiđ hefur fram varđandi ţađ ađ ráđast í breytingar á Stjórnarskránni. Ég heyrđi ţađ í útvarpsţćtti í dag ađ einhver hefđi sagt ađ hann sći ekkert í Stjórnarskránni sem hefđi orsakađ, eđa hefđi getađ komiđ í veg fyrir bankahruniđ. Međ öđrum orđum ţađ vćri ekki viđ Stjórnarskránna ađ sakast ađ ţađ fór sem fór.

Nú er ţađ eđli Stjórnarskrárinnar ađ hún er grunnlög og rammi utan um stjórnskipan. Stjórnmálamenn, embćttismenn eđa ađrir sem hafa međ ţađ ađ gera hvernig ţessu landi er stjórnađ eiga ekki ađ geta sett lög eđa reglugerđir sem brjóta í bága viđ Stjórnarskránna. Vandamáliđ er bara ađ ef ađ Stjórnarskráin bannar ekki eitthvađ ţá er ţađ sem sagt leyft.

Til ađ átta okkur ađeins á ţessu bankahruni sem hér varđ skulum viđ ađeins líta til baka. Ţađ eru ákveđin atriđi sem eru grundvallaratriđi ţegar kemur ađ stjórnskipan og réttarríki. Eitt er til ađ mynda einkaeignarétturinn. Annađ er velferđ ríkisins og ţađ ţriđja er sameign ţegnanna. Fleiri atriđi eru auđvitađ Stjórnarskrárinnar ađ fjalla um en látum ţessi ţrjú atriđi nćgja hér samhengisins vegna.

Hvađ orsakađi bankakreppuna, og sérstaklega, hvers vegna varđ dívan mun alvarlegri hér en víđast hvar annars stađar?

 

Kvótakerfiđ og veđsetning

Góđir og mćtir menn hafa bent á ţá stađreynd ađ upphaf hinnar svokölluđu útrásar hafi átt sér stođ í kvótakerfinu. Ţađan hafi upphaflega fjármagniđ komiđ sem notađ var til ađ fjárfesta í bönkunum og ţađ fjármagn átti veigamestan ţátt í upphaflegri stćkkun ţeirra. Ţađ liggur í ţeirri stađreynd ađ íslenskir stjórnmálamenn, sumir vilja meina, spilltir stjórnmálamenn, úthlutuđu ákveđnum ađilum fiskveiđiauđlindir ţjóđarinnar á silfurfati. Ţetta var upphaflega gert međ lagasetningu en leyfi til veđsetningar óveidds fisks var síđan afgreidd sem reglugerđ. Svona veigamikiđ atriđi sem ákveđiđ var af örfáum ađilum, sem hafđi eins afdrifaríkar afleiđingar eins og raun hefur orđiđ er eitthvađ sem einungis grunnlög eins og Stjórnarskrá getur komiđ í veg fyrir ađ lendi á fáeinum höndum.

Ef ađ skýrt hefđi veriđ tekiđ fram í Stjórnarskrá ađ fiskveiđiauđlindirnar í íslenskri fiskveiđilögsögu séu ófrávíkjanleg sameign ţjóđarinnar og engin geti veđsett ţćr nema íslenska ríkiđ, hefđi augljóslega ekki komiđ til ţess ađ örfáir útvaldir hefđu getađ braskađ međ óveiddan fisk međ ţvílíkum upphćđum sem raunin varđ.

 

Lífeyrissparnađur og eignarréttur

Annađ atriđi, sem einnig átti veigamikinn ţátt í ofurvexti bankanna, er lífeyrissparnađur ţjóđarinnar. Lífeyrissjóđirnir voru međ stćrstu fjárfestum og kom líklega til ađ tapa mest ţegar allt verđur gert upp. Nú er mikiđ talađ um ađ ekki sé hćgt ađ fara í almennan flatan niđurskurđ á fasteignalánum ţar sem ţá sé veriđ ađ ganga á Stjórnarskrárbundinn eignarétt, sérstaklega lífeyrissjóđanna. Ţó er tekiđ fram ađ ţađ megi gera ef almenningsţörf krefji. Um ţetta atriđi er augljóslega deilt og óljóst orđalag í Stjórnarskránni er miđur, en greinin sem um ţetta fjallar er úr sjöunda kafla, 72. grein, en hún hljóđar svo:

“Eignarrétturinn er friđhelgur. Engan má skylda til ađ láta af hend eign sína nema almenningsţörf krefji. Ţarf til ţess lagafyrirmćli og komi fullt verđ fyrir.”

Viđ getum augljóslega velt ţví fyrir okkur hvort launamađur, sem ţvingađur er til sparnađar, sé ekki ađ láta eign sína af hendi, ađ minnsta kosti tímabundiđ. Ef ađ stjórn lífeyrissjóđs ţessa launamanns síđan fjárfestir óviturlega (eins og raunin var í mörgum tilfellum) og sjóđsfélagi missir ţar međ stóran hluta lífeyrissparnađar síns – er ţá ekki veriđ gera eignaupptöku á launum ţessa manns? Lífeyrissparnađur er lögţvingađur. Á ekki ađ koma fullt verđ fyrir? Hvađ er fullt verđ? Af hverju er í lagi ađ hann láti sparnađ sinn af hendi í fjárfestingabraski en ekki almennum ađgerđum til ađ leiđrétta kerfishrun?

Ţađ er mér allavega ljóst ađ ef ađ Stjórnarskráin vćri skýrari ţegar kemur ađ einkaeignarrétti og, ekki síđur sameignarétti, ţá hefđi mátt koma í veg fyrir margt er gerđi ţessa útrás, bankanna sem og annarra útrásarvíkinga mögulega. Einnig virđist mér ađ gleggri útlistun á eignarétti myndi verđa til ţess ađ betur vćri hćgt ađ halda hér áfram og byggja upp efnahagskerfiđ ađ nýju. Gefum okkur mjög einfalt dćmi:

Mađur nokkur tekur lán fyrir íbúđarhúsnćđi upp á ellefu milljónir króna. Hann borgar mánađarlega af ţessu láni en eftir ţrjú ár er upphćđin komin upp í fjórtán milljónir – er ţetta ekki eignaupptaka? Sérstaklega ţar sem lániđ er nú hlutfallslega hćrra en bćđi verđmćti fasteignarinnar og launa? Lausnin gćti falist í ţví ađ hlutfallsbinda vísitölu húsnćđislána viđ verđgildi fasteignarinnar og/eđa launa.

 

Einkavćđing ríkisfyrirtćkja

Viđ getum velt ţví fyrir okkur hvort Stjórnarskráin eigi ekki ađ fjalla um eignir ríkisins og hvernig ţeim sé ráđstafađ af ráđamönnum. Stór ástćđa ţess hvernig fór hér á landi liggur í einkavćđingu ríkisbankanna og annarra ríkisfyrirtćkja. Ég sem íslenskur ţegn átti minn hlut í ríkisbönkunum, Landssímanum og öđrum fyrirtćkjum – var ég ekki ţvingađur til ađ láta hana af hendi? Enginn spurđi mig álits og ég fékk ekki fullt verđ fyrir. Ríkiđ fékk ekki fullt verđ fyrir ađ flestra áliti.

Ţađ eru ţessi atriđi:  međferđ og yfirráđ auđlinda, velferđ ríkisins og eignarétturinn, sem eru lykilatriđi varđandi efnahagshruniđ. Stjórnskipan Íslands var, og er, ţannig ađ örfáir einstaklingar geta fariđ fram međ vilja sinn og haft áhrif á ţessi atriđi, međ alvarlegum afleiđingum eins og dćmin sanna. Ţađ ţarf ađ koma í veg fyrir ţađ – ţess vegna er lykilatriđi ađ koma ţví ţannig fyrir í Stjórnarskrá ađ ekki sé hćgt ađ spila međ auđlindir íslendinga, ađ ekki sé hćgt ađ “gambla” međ lífeyrissparnađ íslendinga og ađ ekki sé hćgt ađ útbýtta eignum ríkisins og ríkisfyrirtćkjum til sjálfs sín eđa einhverra vildarvina eđa flokksfélaga, međ einföldum lagasetningum eđa reglugerđum.


Hlutverk forseta íslenska lýđveldisins.

Ţađ var fyrst međ athöfnum Ólafs Ragnars Grímssonar í hlutverki forseta sem fólk fór ađ velta fyrir sér, í alvöru, stöđu forseta í stjórnskipan íslenska lýđveldisins. Forverar Ólafs í embćtti höfđu fyrst og fremst veriđ samstöđutákn og haldiđ sig utan viđ stjórnmálin. Ólafur Ragnar hefur í tvígang neitađ ađ skrifa undir lög sem Alţingi hefur samţykkt og hefur hann veriđ ötull í ađ hafa frumkvćđiđ í samskiptum viđ önnur ríki. Einhverjir hafa gagnrýnt forsetan fyrir ađ vera ađ skipta sér ađ stjórnarathöfnum og taka fram fyrir hendurnar á Alţingi og ríkisstjórn. Eitt er víst ađ Ólafur Ragnar fer í einu og öllu eftir Stjórnarskrá íslenska lýđveldisins.

Nú ţegar framundan er stjórnlagaţing er áhugavert ađ velta ţví fyrir sér hvađ Stjórnarskrá eiginlega er og sérstaklega stöđu forseta íslenska lýđveldisins. Sigurđur Líndal lagaprófessor hefur til ađ mynda látiđ hafa eftir sér ađ nćr vćri ađ menn fćru eftir Stjórnarskránni en ađ menn vćru ađ ráđast í breytingar á henni. Ţađ er einmitt ţetta atriđi sem mig langar ađ impra ađeins á í ţessum pistli.

Eru menn ađ fara eftir Stjórnarskránni? Og ef ekki, hversu mikilvćgt plagg er ţá ţessi Stjórnarskrá?

Viđ lestur Stjórnarkrárinnar er áberandi hversu stór partur fer í útlistun á hlutverki forseta lýđveldisins. Fyrsti kaflinn er einungis tvćr greinar, hvar af önnur greinin segir ađ forseti fari međ löggjafarvaldiđ ásamt Alţingi og ađ forseti fari međ framkvćmdarvaldiđ ásamt öđrum stjórnvöldum. Síđan fjallar allur annar kaflinn í alls 26 greinum um forseta lýđveldisins. Grasrótarhreyfingar hafa undanfariđ skorađ á forseta ađ setja neyđarlög vegna ástandsins í ţjóđmálunum og vísa ţar til 25. greinarinnar en hún segir:

“Forseti lýđveldisins getur látiđ leggja fyrir Alţingi frumvörp til laga og annarra samţykkta”

Hér er alveg kristaltćrt ađ vilji höfunda Stjórnarskrárinnar var ađ forseti gćti, rétt eins og alţingismenn og ráđherrar, lagt fram lagafrumvörp og tekiđ ţannig beinan ţátt í stjórnarathöfnum.

26. greinin fjallar svo um synjunarvald forseta og ţjóđaratkvćđagreiđslur, sem flestum ćtti ađ vera kunnugt um en fleiri greinar kveđa skýrt á um hlutverk forseta í stjórnskipan lýđveldisins. Ég vil vekja sérstaklega athygli á 21. greininni en ţar segir:

“Forseti lýđveldisins gerir samninga viđ önnur ríki...”

Ég hef í annarri grein talađ lítillega um fyrirmynd íslensku Stjórnarkrárinnar. Bandaríska Stjórnarkráin er fyrirmynd hinnar íslensku, rétt eins og hún er fyrirmynd flestra annarra lýđrćđislegra stjórnarskráa. Ţađ er mitt álit, eftir lestur íslensku stjórnarskrárinnar ađ höfundar hennar hafi haft ţá meiningu ađ forseti lýđveldisins hefđi veigameira hlutverk í stjórnarháttum en venja hefur skapast um. Ţađ er auđvelt ađ lesa Stjórnarkránna og ćtla af lestri hennar ađ hlutverk forseta sé mun meira í átt viđ bandaríkjaforseta en danakonung.

Ţađ er sérstaklega 13. greinin sem menn hafa túlkađ sem svo ađ vilji höfunda Stjórnarskrárinnar hafi veriđ ađ ráđherrar, en ekki forseti fari međ framkvćmdarvaldiđ en hún segir:

“Forsetinn lćtur ráđherra framkvćma vald sitt.”

Ég get allavega lesiđ ţetta sem svo ađ valdiđ liggi hjá forsetanum sjálfum en hann skipar ráđherra til ađ fara međ ţetta vald sitt í daglegum rekstri. Sérstaklega ţar sem forseti skipar ráđherra og veitir ţeim lausn og ákveđur fjölda ţeirra (15. grein). Meira ađ segja er ţađ forseti sem á ađ skipa embćttismenn (20. grein).

Af ţessu öllu er mér allavega ljóst ađ meining Stjórnarkrárinnar var og er ađ gera embćtti forseta mikiđ og meira í ţá átt sem bandaríkjaforseti er í Bandaríkjunum en ţá hlutleysisfígúru sem forsetinn hefur veriđ í íslenskri stjórnskipan.

Viđ getum síđan velt ţví fyrir okkur hvort okkur ţyki ţetta ćskilegt eđur ei ţegar viđ endurskođum Stjórnarskránna, en mér er ţetta kristaltćrt – meiningin var ađ forseti hefđi veigameira hlutverk í stjórnsýslu lýđveldisins. Persónulega finnst mér ţađ betra fyrirkomulag, vegna ţess ađ ţađ eitt og sér dreifir valdinu og er hin eiginlega skipting framkvćmdarvalds og löggjafarvalds – Alţingi fer ţannig međ löggjafarvaldiđ en forsetinn međ framkvćmdarvaldiđ, rétt eins og skýrt er kveđiđ á um í bandarísku Stjórnarskránni.

 

Ţá kemur ađ öđru mikilvćgu atriđi sem ég imprađi á áđan en ţađ er: Er fariđ eftir Stjórnarskránni? Og ef ekki – hvađ er ţá til ráđa?

Mér er ţađ ljóst ađ ný Stjórnarskrá ţarf ađ innihalda ákvćđi, skýrt og skorinort, sem tryggir ţađ ađ allir ţegnar, allir embćttismenn, allir kjörnir fulltrúar, fari eftir Stjórnarskránni. Ţađ er ákaflega bagalegt ađ ekki sé minnst á ţađ einu orđi hvađ gera skuli ef ađ ágreiningur komi upp um ađ fariđ sé eftir Stjórnarskránni. Ţađ ţarf ađ leggja niđur fyrirfram ákveđiđ ferli sem fer í gang ef ađ réttlátur grunur leikur á um Stjórnarskrárbrot. Viđ ţekkjum ákveđin dćmi úr fortíđinni, sem endađ hafa sem ágreiningur lögspekinga og stjórnmálamanna og ég minntist á orđ lagaprófessorsins um ađ ekki vćri fariđ eftir Stjórnarskránni. Ţessu ţarf ađ breyta í nýrri Stjórnarskrá ađ mínu mati.

Réttast vćri ađ ný Stjórnarskrá hefđist á viđlíka orđum:

“Komi fram réttlátur grunur um ađ Forseti, Alţingi eđa embćttismenn fari ekki í einu og öllu eftir Stjórnarskrá ţessari, skal leggja máliđ í dóm ţjóđarinnar í almennri atkvćđagreiđslu. Forseti getur fariđ fram á slíka atkvćđagreiđslu, helmingur Alţingismanna getur fariđ fram á slíka atkvćđagreiđslu og meirihluti Hćstaréttar getur fariđ fram í slíka atkvćđagreiđslu ásamt einum tíunda hluta atkvćđabćrra Íslendinga.”

Né er ég ekki ađ segja ađ einbeittur brotavilji hafi veriđ á Íslandi til ađ fara gegn Stjórnarskránni. En varnagla ţarf ađ setja og hann ţarf ađ vera skýr. En skýr Stjórnarskrá, sem tekur af sem mestan vafa um vilja ţjóđarinnar til stjórnskipulags er alltaf fyrsta atriđiđ og ţađ mikilvćgasta ţegar talađ er um ađ fariđ verđi eftir ţeim grunnlögum sem Stjórnarskrá alltaf er.

 

Til hamingju íslendingar međ Ţjóđfundinn 2010 – Lifiđ heil!

Ţór L. Stiefel / Tora Victoria

 


Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband